İspanya

Coğrafi ve Jeopolitik Morfoloji

Avrupa'nın güneybatı ucundaki İber Yarımadası'nın yaklaşık %80'ini kaplar. Coğrafyası, İsviçre'den sonra Avrupa'nın en yüksek ortalama rakımına ve en dağlık topografyasına sahip ikinci ülkesidir. Kuzeyde aşılmaz bir duvar gibi yükselen Pireneler onu Fransa'dan ve kıta Avrupa'sından izole ederken; güneyde Cebelitarık Boğazı ile Afrika'ya (Fas'a) sadece 14 kilometre uzaklıktadır. Merkeze "Meseta" adı verilen, yazları kavurucu kışları ise dondurucu derecede soğuk olan devasa, kurak bir plato hakimdir. Ülke sınırları, Akdeniz'deki Balear Adaları ve Atlantik'teki Kanarya Adaları'nı da kapsar. Üstelik Kuzey Afrika kıtasında, Fas ile kara sınırı olan Ceuta ve Melilla adında iki egemen eksklav şehre sahiptir; bu durum günümüzde Avrupa'ya yönelik Afrika göçünün en kritik sınır krizlerini yaratmaktadır.

Makroekonomi ve Üretim Modeli

Avrupa Birliği'nin dördüncü, dünyanın ise en büyük 15 ekonomisinden biridir. İspanyol ekonomisinin en büyük, vazgeçilmez ancak bir o kadar da zayıf karnı olan lokomotifi turizmdir; Fransa'nın ardından dünyada en çok uluslararası turist ağırlayan ikinci ülkedir (yılda 80 milyonu aşkın). Bunun dışında otomotiv sanayii, inşaat, tarım (dünyanın açık ara en büyük zeytinyağı üreticisidir, şarap ihracatında zirvededir) ve güneş/rüzgar enerjisi teknolojilerinde güçlüdür. Ancak ekonomi, 2008 Küresel Finans Krizi'nde patlayan devasa "gayrimenkul balonu"nun (burbuja inmobiliaria) travmasını tam olarak atlatamamıştır. İspanyol ekonomisi hala kronik olarak Avrupa'nın en yüksek "Genç İşsizlik" (Paro juvenil) oranlarından biriyle ve yüksek kamu borcuyla mücadele etmektedir; bu da ülkenin aydın ve iyi eğitimli genç nüfusunun (özellikle mühendisler ve doktorlar) Kuzey Avrupa'ya göç etmesine neden olmaktadır.

Demografik ve Etnografik Yapı

Yaklaşık 48 milyonluk nüfusu, homojen bir İspanyol milletinden ziyade, "milletler (milliyetler) devleti"dir. Merkezdeki Kastilyalı elitler "İspanyol" üst kimliğini temsil etse de; zengin kuzeydoğudaki Katalanlar, kuzeydeki Basklar ve batıdaki Galiçyalılar kendilerini farklı birer ulus (nación) olarak görürler. Demografik dağılım çok dengesizdir: "Espana Vaciada" (Boşalan İspanya) denen olgu gereği, ülkenin iç ve kırsal kesimleri tamamen insansızlaşmış, nüfus yaşlanmış ve halk Madrid ile Akdeniz kıyısındaki (Barselona, Valencia, Malaga) metropollere yığılmıştır. Son 20 yılda özellikle Latin Amerika (Ekvador, Kolombiya, Arjantin), Romanya ve Kuzey Afrika'dan aldığı devasa göç dalgasıyla, kapalı bir toplumdan çok kültürlü bir göçmen merkezine dönüşmüştür.

Siyasi ve Sosyolojik Dinamikler

İspanya'nın modern sosyolojisini anlamak için iki büyük kırılmayı okumak zorunludur: "İki İspanya" (Las Dos Españas) ve "Bölgesel Milliyetçilik".

Birinci kırılma, 1936-1939 İspanya İç Savaşı'nın açtığı, Franco diktatörlüğü boyunca kanayan ve bugün hala kapanmayan ideolojik yaradır. 1978'de demokrasiye geçilirken, toplumun bir daha kan dökmemesi için yazılı olmayan bir "Pacto del Olvido" (Unutma Paktı) yapılmış; geçmişteki suçlar, toplu mezarlar ve diktatörlük affedilmiş gibi yapılarak üzeri örtülmüştür. Ancak 21. yüzyılda bu pakt çökmüş, sol hükümetlerin çıkardığı "Demokratik Hafıza Yasaları" ile İspanya geçmişin hayaletleriyle (örneğin Franco'nun anıt mezarından çıkarılması süreciyle) yeniden kavga etmeye başlamıştır.

İkinci büyük fay hattı ise merkezkaç kuvvetler, yani Katalonya ve Bask bölgesidir. Bask Ülkesi, geçmişteki ETA terör örgütünün silah bırakmasıyla bugün daha çok mali özerkliğinin konforunu yaşarken; Katalonya, Ekim 2017'de Madrid'e başkaldırıp yasadışı bir bağımsızlık referandumu düzenlemiş ve tek taraflı bağımsızlık ilan etmiştir. Madrid'in bu girişimi sert bir polis şiddeti ve anayasal askıya alma ile bastırması, bağımsızlıkçı liderlerin hapse atılması veya sürgüne gitmesi (Carles Puigdemont), İspanya'yı son yılların en derin devlet krizine sokmuştur. İspanya bugün; son derece modern, Avrupalı, dışa dönük ve neşeli (fiesta kültürü) bir toplum vitrininin altında; üniter devleti parçalamak isteyen ayrılıkçılar ile aşırı sağcı (Vox) İspanyol milliyetçileri arasında varoluşsal bir halat çekme yarışının yaşandığı, siyasi istikrarsızlığın kronikleştiği bir güney kapısıdır.