Ülke Tarihi · 1922
Birleşik Krallık
Jeopolitik ve Beşeri Durum: Küçülme Sendromu ve Küresel Vizyon Modern Birleşik Krallık (1922'den günümüze), "üzerinde güneş batmayan imparatorluk" statüsünü kaybedip, iki dünya savaşının ekonomik yıkımıyla yüzleşerek kendi ada sınırlarına çekilmiş bir devlettir. Jeopolitik olarak, küresel hegemonyayı Amerika Birleşik Devletleri'ne devretmiş, ancak BM Güvenlik Konseyi daimi üyeliği, nükleer caydırıcılık (Trident programı) ve "Five Eyes" istihbarat ağı üzerinden küresel bir aktör olmaya devam etm
Genel Bilgiler
- Başkent(ler)
- Merkezi Başkent: Londra (Tüm birliğin hukuki, mali ve dış politika merkezi). Yerel/Ulusal Başkentler: Edinburgh (İskoçya), Cardiff (Galler), Belfast (Kuzey İrlanda).
- Yönetim Biçimi
- Anayasal Monarşi ve Parlamenter Demokrasi. İdari Yapı: Asimetrik Yetki Devrine (Devolution) dayalı Üniter Devlet. (Federal değildir; çünkü merkez parlamento Westminster, teknik olarak verdiği özerkliği geri alma yetkisine sahiptir).
- Resmi Din
- De Jure (Hukuki): İngiltere'de resmi devlet dini Anglikanizm'dir (Church of England). İskoçya'nın kendi bağımsız milli kilisesi vardır (Presbiteryen Church of Scotland). De Facto (Sosyolojik): Yüksek oranda seküler/ateist bir toplumdur. Eski sömürgelerden gelen göç dalgaları nedeniyle İslam ve Hinduizm en hızlı büyüyen inanç gruplarıdır.
- Para Birimi
- İngiliz Sterlini (Pound Sterling / GBP): Modern dönemde altın standardından koparılmış, itibari (fiat) dalgalı kur rejimine sahip merkez bankası (Bank of England) parası.
- Alfabe / Yazı
- Latin Alfabesi (26 Harf)
Tarihsel Özet
Jeopolitik ve Beşeri Durum: Küçülme Sendromu ve Küresel Vizyon Modern Birleşik Krallık (1922'den günümüze), "üzerinde güneş batmayan imparatorluk" statüsünü kaybedip, iki dünya savaşının ekonomik yıkımıyla yüzleşerek kendi ada sınırlarına çekilmiş bir devlettir. Jeopolitik olarak, küresel hegemonyayı Amerika Birleşik Devletleri'ne devretmiş, ancak BM Güvenlik Konseyi daimi üyeliği, nükleer caydırıcılık (Trident programı) ve "Five Eyes" istihbarat ağı üzerinden küresel bir aktör olmaya devam etmiştir.
Siyasi ve Sosyolojik Dönüşüm: Refah Devleti ve Dekolonizasyon 1945 sonrası en büyük sosyolojik devrim, devletin tebaasıyla kurduğu ilişkinin değişmesidir; sağlık (NHS) ve eğitimde "Refah Devleti" (Welfare State) modeli inşa edilmiştir. Aynı dönemde Afrika ve Asya'daki sömürgelerin bağımsızlıklarını kazanması (Dekolonizasyon), Londra'yı emperyal bir başkentten, eski sömürgelerden gelen yoğun göçle şekillenen çok kültürlü ve kozmopolit bir metropole dönüştürmüştür. Bugünün İngiliz edebiyatı (Zadie Smith, Salman Rushdie, Kazuo Ishiguro) tam da bu post-kolonyal ve çok kültürlü göçmen sosyolojisinin ürünüdür.
Devletin İç Bütünlüğü Çatlağı: Asimetrik Birlik ve Brexit Modern Birleşik Krallık, üniter bir devlet olmasına rağmen "Yetki Devri" (Devolution) ile İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda'ya kendi parlamentolarını kurma hakkı vermiştir. Bu durum, merkezin (Londra) yetkilerini zayıflatmış ve İskoç bağımsızlık hareketlerini tetiklemiştir. Brexit (AB'den çıkış) ise, devlet aklının kıtasal Avrupa hukuku içinde erimeyi reddederek eski "bağımsız ada" refleksine sert bir dönüş yapmasıdır.
Kuruluş / Bağımsızlık
Modern Birleşik Krallık'ın devlet yapısını ve sınırlarını kesinleştiren olay 6 Aralık 1922'de gerçekleşmiştir. Olay (Anglo-İrlanda Antlaşması): 1919-1921 İrlanda Bağımsızlık Savaşı'nın ardından, İrlanda adasının güneyindeki 26 kontluk bağımsızlığını kazanarak "İrlanda Özgür Devleti"ni kurdu. Adanın kuzeyindeki 6 kontluk (Kuzey İrlanda) ise Birleşik Krallık bünyesinde kalmayı seçti. Bu parçalanma, 1801'de kurulan devleti hukuken sonlandırmış ve günümüzdeki "Kuzey İrlanda'yı içeren Birleşik Krallık" yapısını kurmuştur.