Katip Çelebi

Kâtip Çelebi (Mustafa bin Abdullah, 1609-1657), 17. yüzyılın en önemli Osmanlı bilgini, coğrafyacısı ve bibliyografıdır. Batı dünyasında Hacı Halife olarak tanınır. 1609'da İstanbul'da doğdu. 14 yaşında bürokrasiye katılarak muhasebe kaleminde "kâtip" oldu. Yaklaşık 10 yıl boyunca Osmanlı ordusuyla Doğu seferlerine (Tercan, Erzurum, Bağdat kuşatmaları) katıldı, devletin askeri yapısını sahada gördü. 1635'te kendisine kalan bir miras sayesinde devlet memuriyetini bırakarak hayatını tamamen araştırmaya, kitap toplamaya ve yazmaya adadı. 1657 yılında, 48 yaşındayken İstanbul'da hayatını kaybetti. Sadece İslam ve Osmanlı kaynaklarıyla yetinmeyip, Batı dünyasındaki bilimsel ve coğrafi gelişmeleri (özellikle haritacılığı) Osmanlı sistemine entegre etmeye çalışan ilk aydınlardandır. Başlıca Eserleri: Keşfü'z-Zünûn: İslam dünyasının o güne kadarki en büyük bibliyografya (kitap bilimi) ansiklopedisidir. 14.500'den fazla eseri yazarları ve konularıyla birlikte kataloglamıştır. Cihannümâ: Batılı atlasları (özellikle Mercator'un eserlerini) Latince'den çevirterek hazırladığı, Osmanlı'nın ilk modern ve kapsamlı coğrafya kitabıdır. Mîzânü'l-Hakk: Dönemin dini fanatizmine (Kadızadeliler) karşı aklı, bilimi ve toplumsal hoşgörüyü savunan eleştirel bir deneme eseridir.